Onderzoek

ONDERZOEK

 

Ik heb me gespecialiseerd in de vergelijkende taalwetenschap (typologie) en in de theoretische taalwetenschap. Ik ben goed bekend met verschillende taalmodellen, waaronder Generatieve Grammatica, Functional Discourse Grammar, Construction Grammar en Optimality Theory.

 

2017

'Moedertaal in NT2'

​In de huidige NT2-onderwijspraktijk bestaat weinig tot geen aandacht voor de moedertaal van cursisten. Alle leerders kijgen hetzelfde aanbod: ze leren over het woordje ‘er’, en over het verschil tussen ‘de’ en ‘het’ - dingen die voor iedereen moeilijk zijn. Maar op basis van de moedertaal van een taalleerder zijn nog andere, specifieke problemen te verwachten. Wie Turks als moedertaal heeft, kent bijvoorbeeld geen verschil tussen ‘hij’ en ‘zij’, terwijl iemand die Russisch spreekt niet weet wat lidwoorden zijn. NT2-docenten vinden het moeilijk aandacht te besteden aan zulke leerproblemen: ze weten niet wat de specifieke problemen zijn, en kunnen er in groepen met soms wel 10 verschillende moedertalen niet op ingaan.

In dit onderzoeksproject wordt een app ontwikkeld die NT2-docenten hierbij gaat helpen. De app bevat overzichten van de cruciale verschillen tussen het Nederlands en veelgesproken talen, inclusief oefeningen om juist die problemen te ondervangen. De app maakt het NT2-onderwijs effectiever en efficiënter.

 

Lees hier meer over het project zelf, en hier over de beurs van de Nationale Wetenschapagenda die ik kreeg om het uit te voeren.

 

2015 - 2016

'The syntax of idioms'.

In dit onderzoeksproject bestudeerden we de grammatica van idiomen. Idiomen zijn woordcombinaties met een betekenis die niet volgt uit de losse onderdelen. In dit project ging het specifiek om verbale idiomen, oftewel uitdrukkingen met minimaal een werkwoord en een lijdend voorwerp ('de bloemetjes buitenzetten'). Eerder onderzoek was vooral gericht op de inhoudswoorden in idiomen: wat is de betekenis van 'bloemetjes', als je weet dat 'Petra zette de bloemetjes buiten' betekent dat Petra flink heeft gefeest? In ons onderzoek bekeken we juist de grammaticale woorden en zinsstructuur. We vroegen ons af hoe het kan dat de uitdrukking verloren gaat wanneer je zegt 'Petra zette bloemetjes buiten'. Blijkbaar is het woordje 'de' cruciaal voor het idioom. Zulke verschijnselen proberen we te accomoderen in het model van de Generatieve Grammatica.

2010 - 2014

PhD in Theoretical Linguistics & Typology.

'Transparency in language: A typological study'

In mijn promotieonderzoek vergeleek ik 22 talen van over de hele wereld op hun zogenaamde transparantie: de mate waarin ze een één-op-éénrelatie tussen betekenis en vorm aanhouden. Geen enkele taal ter wereld is volledig transparant: altijd zijn er wel betekenissen die je dubbel uitdrukt (als je zegt 'wij hebben' kun je bijvoorbeeld zowel aan 'we' als aan de vorm van het werkwoord zien dat het om meervoud gaat - dubbelop dus), of woorden die helemaal geen concrete betekenis uitdrukken (zoals het verschil tussen 'de' en 'het': dat maakt geen betekenisverschil). Ik heb een lijst gemaakt van non-transparante eigenschappen, en bekeken welke talen er daar het meest van hadden. Van de 22 onderzochte talen bleek het Nederlands het minst transparant, het Teiwa (een taal uit Indonesië) was juist het transparantst. Bovendien bleek er een patroon te zitten in de non-transparante eigenschappen: alle talen hebben verdubbelingen, maar er zijn maar weinig talen die woorden zonder betekenis hebben. Ik vermoed dat dat (onder andere) komt doordat zulke woorden moeilijk te leren zijn, vooral voor tweedetaalverwervers. Wanneer veel mensen een taal als tweede taal leren, verdwijnen zulke woorden makkelijk uit de taal.

 

Een samenvatting van mijn proefschrift en een reacties op de vele reacties vindt u hier.

Mathilde Jansen schreef een stuk op Kennislink waarin ze mijn onderzoek uitlegt.

Marc van Oostendorp maakte er dit filmpje over.

 

 

ONDERWIJS

 

'Taaltheorie. Inleiding in drie taalkundige theorieën (Generative Grammar, Functional Discourse Grammar, Optimality Theory), en in de relevantie van theorieën voor wetenschappelijk onderzoek. (BA Taalwetenschap, 2e jaar, Universiteit van Amsterdam)

 

Taal: Feit en Fictie (samen met dr. Sophie ter Schure). Inleiding taalwetenschap voor studenten Geesteswetenschap zonder taalkundige achtergrond. Introductie in belangrijke deelgebieden (psycholinguïstiek, sociolinguïstiek, typologie, taalverwerving). Kennismaking met recent en baanbrekend taalwetenschappelijk onderzoek. (BA, 2e jaar, Universiteit Utrecht)

 

Taal in Interactie (samen met dr. Brigitta Keij). Cursus behandelt de wisselwerking tussen taalsysteem (grammatica) en taalgebruiker (psycholinguïstiek). Mijn deel behandelt de syntaxis van informatiestructuur. (BA Nederlands, 2e jaar, Universiteit Utrecht)

 

Meertaligheid en Taalcontact. Cursus over meertaligheid van individuele taalgebruikers en van taalgemeenschappen. Behandelt de relatie tussen taalcontact en taalverandering, ontlening, code-switching, etc. (BA Taalwetenschap, 1e jaar, Universiteit van Amsterdam)

 

Gastcolleges over diverse thema's, o.a. 'Is het Nederlands een moeilijke taal?', 'Wetenschapspopularisering', etc.

Copyright © 2017 Sterre Leufkens